<-- -->
Логотип сайта
» » Данил МАКЕЕВ. Тыатаа5ылыын көрсүhүү

 

Данил МАКЕЕВ

 

Тыатаа±ылыын кірсµґµµ

 

Кµіл мэндээркэй иэнин хайа тыыран андаатар устан дьулуруйан кэлэн, дурда иннигэр кіппійі сытар дьо±ус боллох µрдµгэр та±ыста. Тугу эрэ тиІсирийэн эрэрдии тоІхооройдоото, эригичиІнээтэ, онтон икки илин атахтарынан тµµтµн-іІµн оІостон ірі±ітµн, ойо±оґун тарбаммытынан барда. Сотору со±ус хомус са±атынан іссі биир андаатар устан тиийэн кэллэ. Бастакы андаатартан дьаархаммыттыы болло±у эргийэ устумахтаан баран, мілбірµс гына тахсан кэллэ. Балачча ір бэйэ-бэйэлэрин чинчилэґэрдии кыара±ас боллох µрдµгэр тіттірµ-таары эргичиІнээмэхтээтилэр. Онтон иккиэн тарбанан киирэн бардылар. Тиґэ±эр баанньыкка сууна сылдьар дьоннуу хардары-таары  кіхсµлэрин тарбастылар. Уйбаан ону кірі олорон саІа таґааран кµлэн ылбытыгар чолос гынан ылаат, ууга умсан «бµллµгµр» гынан хааллылар.

Јр-ітір буолбатылар сотору эмиэ тіттірµ устан кэллилэр. Бу сырыыга дурда хаІас іттµгэр, хомус быыґыгар тиийэн ууну сэмсиир тыастара чалыгыраамахтаата. Уйбаан кµіл ньуурун, уІуоргу тыаны, ар±аа диэки кытара кыыґар былыттары одуулаґан олорбохтоото. Быйыл кус то±о эрэ а±ыйах. Хам-дьаа «кыып-хаап» диэн хаґыытаґан хоптолор кэлэн ааґыталыыллар. Ханна эрэ атыыр чыркымай «чурус-чурус» диирэ иґиллэр. Сылгы чыычаа±а умсан ыла-ыла кµірэйэн тахсардыы кµірэІэлээн кэлэн, маарыын андаатардар сууммут-тарааммыт боллохторугар олоро тµґэн кутуругун биэрэІнэппэхтээн баран, «тырып» гына кітін хаалла. ЧікчіІілір бэйэ-бэйэлэрин эккирэтиґэн адьас ууну кырсынан айманан кэлэн ааґыталыыллар. Ол быыґыгар хомус са±атыгар тµґэннэр салгыбакка «куллуруут-иллириит, куллуруут-иллириит» диэн тохтоло суох куталлар-симэллэр.

Уйбаан ону истэ-истэ иллэрээ сыллаа±ыта µс кµн бултуулларыгар ірµµ кур итирик сылдьыбыт Дьігµірµ чікчіІілір «Кур итирии-и-к, кур итирии-и-к. Куруук итирии-и-к, куруук итирии-и-к» диэн кµлµµ гыннылар ээ дииллэрин санаан эмиэ мµчµк гынан ылла. Ити курдук сааскы айыл±а кістµµлэрин дуоґуйа кірін олорбохтоон баран, аа±ан испит кинигэтин ылан тулатыгар туох баарын умнан умса тµґэн олордо. Сотору халлаан боруорсуйан барда. Сырдыгы батыґан кырыытынан буола-буола кинигэ аа±а олордо±уна, аны дурдатын уІа іттµнэн уу чалымныыр тыаґа иґилиннэ. Тібітµн індітін иґиллээмэхтээн баран, андаатардар сылдьаллар эбит диэн  эмиэ кинигэтигэр умса тµстэ. Уу тыаґа чалымнаамахтаан иґэн, хайдах эрэ кэґэн эрэр курдук тыаґаата.

Уйбаан кинигэтин туора ууран кэбиґээт, дурдатын иннинээ±и бириґиэни арыйа тардан туран кэллэ. Арай, сµµрбэччэ хаамыылаах сиргэ, хомус быыґыгар туох эрэ хараарыІныыр. Кыттыгаґа, сэттэ уон бэґис хаарыгар сылдьар Бµітµр о±онньор ыта Север кэллэ±э дуу дии санаан ылла. Бµітµрэ бµгµн аґаа±ыран дурда±а киирсибэтэ±э. Ыта моойторугун хомуут курдук уґулу тардан босхо барааччы. Сатана ыта миигин батыґан кэллэ±э, µµрэн кэбиґиэххэ баара дии санаан:

-- Север. Север! -- диэн  дьор±ойо со±ус ыІырбытыгар, до±оор, хомус быыґыттан тыатаа±ы кырдьа±ас сымарыттан туран кэллэ эбээт. Уйбаан этэ муустаах уунан ыспыттыы «дьар» гына тµстэ. Мэктиэтигэр куйахата бµрµтэ туппахтаата. Кырдьа±аґа киґини кірііт хара±а уотунан сирэлийэ, кіхсµн тыаґа кырылыы тµстэ. Уйбаан илиитэ-ата±а хамсаабат курдук куІ буолан хааллылар. Хара сорунан хаІас іттµгэр ууруммут «Сайга» диэн саатын сыыйа тардан ылла. Кус кэтии олорор киґи быґыытынан дорубуонньук иитиилээх саатын илиитигэр ылан да баран, эрдийбэтэ. Онтон батарантааґыгар икки сµнньµіхтээ±ин ійдіін, оргууй а±ай оруу тардыталаан ылла. Эґэтэ субу ыстанан кэбиґиэх курдук туттан турар буолан, кыылыттан хара±ын адьас араарбат. Дурдаттан быґа±аґа эрэ  быган турар. Онон эґэ илиитэ хамсыырын кірбіт быґыылаах. Ол эрээри хара±ын уота сирэлийэн, кіхсµн тыаґа кырылаан олорор. Дьэ, дьулаан суол.

Сµнньµіхтэрин ылаат, аны саатын ма±аґыынын тілірµттэ. То±о эрэ µс ботуруону тілµтэ анньан баран, сµнньµіхтэрин батарыта баттаталаата. Онтон батарантааґыттан биир ботуруону ылан угаат, ма±аґыынын оннугар олордо о±уста. Дьэ, арыый «ґуу» гынан, саатын оргууй а±ай эґэтин диэки туґаайан иґэн ма±аґыынын хатыыр чороо±ун маска таарыйда быґыылаах, ата±ар туох эрэ ыарахан охсуллаат уу тыаґа «чолк» гына тµстэ. Хара±ын кырыытынан кірбµтэ саатыгар ма±аґыына суох эбит. Сµрэ±э ірі биллигирии тµґээт, тірµт да тохтоон хааларга дылы гынна. Эмискэ уу ньалык буолуор диэри тириттэ. Арааґа маннык ілір оІоруулаах, ыыйаахтаах буолла±ым диэн санаа кµлµм гынан ааста.

Сэрэниин-сэрэнэн куска аналлаах биир иитиилээх саатын эґэ диэки туґаайан баран, ма±аґыына тµспµт сирин харбыаласта. Дьолго таба харбаата. Сулбу тардан ылаат, уутун саккыраппытынан олордо о±уста. Иккитэ µіґэ ытабын, онтон Салгыы тугу гыныахтаа±ын саныан да куттанна. Хаґыытыы тµґээт µіґэ ытан хабылыннарда. Эґэтэ соґуйан тиэрэ барыах курдук гынан иґэн ірµґµнэн, сµр тµргэнник тыа диэки ойуолаан бырдаІалаата. Тыа са±атыгар, сµµсчэкэ хаамыылаах сиргэ тиийэн кэннин хайыспытына   хорус гына тохтуу тµстэ. Уйбаан бу сырыыга ньирэйи µргµтэр киґилии «Бээх!» дии тµґэн баран эмиэ µрдµнэн ытан саайда. Эґэтэ онуоха, дьэ, тыа µіґµн диэки эґиллэІнии турда.

Кыыл кістµбэт буолаатын кытары Уйбаан саатын туппутунан дурдатыттан ойон тахсан хомус быыґыгар тардыбыт тыытыгар ыстанна. УІуох-уІуо±а халыр босхо баран тыытын тµірэ µктээн кэбиґэ сыста. Санаатыгар кыыла субу саба сµµрэн кэлиэх курдук. Харса суох эрдэн кулупаайдаан µіскэ киирэн баран, дьэ, арыый уоскуйда. Ынах тылын курдук уґун синньигэр кµілµ эґэ эргийиэр диэри µµтээммэр тиийэр инибин диэн биллэ бі±іхсµйдэ. Кытыыга тахсаат тыытын умса тарта да, µµтээнин диэки сµµрэн быыппаґынна. Ол иґэн аны хаґан да со±ото±ун бултуу барыам суо±а дии санаата. Онтон эґэттэн куттаммыт аатыран тірµт да тыа±а тахсыа суохпун дии санаан сонньуйан кэбистэ.  Ґйэтигэр аан бастаан адьыр±а кыыллыын ыы муннуга анньыґа тµспµт киґи тугу санаабат буолуо±ай? Ол эрээри, ілі куттаммыта ааґыыта син биир бултуу баран эрэр буолуо±а.

 


Теги
admin0484
Похожие публикации
{related-news}
Написать комментарий
Ваше Имя:


Ваш E-Mail:




Введите два слова с картинки:

Логотип сайта
Доступ к сайту бесплатен для пользователей Экспресс-Сеть, Гелиос-ТВ, ЯГУ, Наука, Оптилинк, Сахаспринт и по льготному пиринговому тарифу для сетей ADSL и "Столица" © 2011 Copyright. Все права защищены. Копирование материалов допускается только с указанием ссылки на сайт. Вопросы и пожелания по сайту: bayanay-site@mail.ru

  Яндекс.Метрика
-->
Fatal error: [] operator not supported for strings in /opt/HOSTING/bayanay.info/htdocs/index.php on line 333